Giới thiệu chung
Phường Vàng Danh được thành lập theo Nghị quyết số 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khoá XV về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Quảng Ninh năm 2025 trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Bắc Sơn, Nam Khê, Vàng Danh và một phần diện tích tự nhiên, quy mô dân số của phường Trưng Vương.
+ Diện tích tự nhiên 105,39 km2
+ Quy mô dân số 38.916 người
Vàng Danh có vị trí vai trò hết sức quan trọng về phát triển kinh tế đó là nguồn khoáng sản được cấu tạo bởi nham thạch thời kỳ giu ra nguyên đại trung sinh và các trầm tích đệ tứ thạch kỷ đó là than đá có trữ lượng tương đối lớn và chất lượng tốt nhất việt nam.
Dưới thời Nguyễn Vàng Danh chỉ có vài chục gia đình người kinh tập trung ở hai xóm thuộc thượng mộ công, hạ mộ công một số gia đình người dao ở lán tháp, năm mẫu trong khu vực núi Yên Tử.
Do yêu cầu phát triển và tiềm năng thế mạnh của Vàng danh, ngày 18/3/1969 chính phủ đã quyết định thành lập thị trấn vàng danh được tách ra từ xã thượng yên công, ngày 10/9/1981 thành lập phường Vàng Danh.
Về dân tộc, phong tục, tín ngưỡng, tôn giáo
- Dân tộc kinh: Chiếm đại đa số 95% dân số trên địa bàn, trong thời kỳ thực dân Pháp khai thác than người kinh chủ yếu từ các tỉnh tả ngạn sông Hồng đến làm phu mỏ, sống tập trung trong thung lũng thuộc địa bàn trong sát khai trường thuộc khu 9 hiện nay, cách trung tâm phường 4 km, số lượng người kinh cao điểm nhất từ khi thành lập công trường, hình thành các doanh ngiệp sản xuất, dịch vụ than như: Mỏ than Vàng Danh, xí nghiệp xây lắp 5, Ban kiến thiết mỏ, Đoàn địa chất 909. Sau đó với sự quan tâm của Chính phủ, tỉnh Quảng Ninh, ngành than tạo điều kiện cho vợ con công nhân hợp lý hóa đến sinh sống làm việc, do vậy đã mở rộng thêm các khu tập thể, khu dân cư đông đúc, sầm uất tại Lán Tháp như 274, 314, máng lao, khe mai, khe thần vv. Đây cũng là một nguyên nhân chính, một điều kiện quan trọng để thành lập thị trấn công nghiệp tại phía bắc Uông Bí. Bản sắc văn hóa tín ngưỡng của người kinh, ngoài phong tục chung của Người Việt thờ thần, thờ các lực lượng tự nhiên như mặt trời, mặt trăng, thần núi, thần sông, thần thổ địa, thờ cúng tổ tiên vv.
- Dân tộc Dao: Người Dao có nguồn gốc từ Trung Quốc, việc chuyển cư sang Việt Nam kéo dài suốt từ thế kỷ XII, XIII cho đến nửa đầu thế kỷ XII. Sống tại Vàng Danh đã lâu đời từ thời kỳ trước Pháp thuộc, hiện có 150 hộ, 600 nhân khẩu, sống rải rác trong các khu thôn, nhưng chủ yếu đông nhất tại thôn Miếu Thán. Phong tục tập quán thờ ông, bà, tổ tiên và chịu sự ảnh hưởng tư tưởng tôn giáo đặc trưng của người dân tộc phía bắc, có tiếng nói riêng trong giao tiếp, duy trì lễ cấp sắc (Đây là lễ nghi quan trọng của những người đàn ông, có cấp sắc thì mới được làm thày cúng, có vai vế trong làng, trong dòng họ, dòng tộc), các ngày lễ tết, việc làng, việc gia đình, cưới xin, ma chay đều mời thày mo. Đối với phụ nữ có trang phục riêng biệt áo dài, mầu chủ đạo đen, hoa văn sặc sỡ theo hình chữ vạn, cây thông, hình chim, người, động vật, lá cây, đan sen màu đỏ bằng các dải khăn quàng cổ, dải thắt lưng, đầu đội vành khăn hồng có họa tiết hoa văn, cổ đeo vòng bạc to và các trang điểm thêm phần sinh động nhất là đối với phụ nữ trẻ, trang phục không mặc thường xuyên chỉ mặc vào các dịp hoạt động cộng đồng, ăn hỏi, cưới xin.
- Dân tộc Hoa: Người Hoa di cư đến Việt Nam vào những thời điểm khác nhau từ thế kỷ thứ XVI và sau này vào cuối thời Minh, đầu thời Thanh, kéo dài cho đến thế kỷ XX. Có xuất xứ lâu đời từ các tỉnh Quảng Đông, Quảng Châu, Vân Nam (Trung Quốc) sang cư trú từ trước thời Pháp thuộc, cuộc sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, rừng và một số ngành nghề khác. Một bộ phận vẫn còn nói tiếng dân tộc Trung Quốc, nhưng đối với các thế hệ trẻ gần như bỏ tiếng mẹ đẻ. Phong tục của người Hoa thờ cúng thổ thần, ông bà, tổ tiên, nhưng quan trọng nhất vẫn là tiết thanh minh, không có nét đặc trưng về văn hóa riêng biệt và ít tham gia các hoạt động cộng đồng, tín ngưỡng, tôn giáo.
- Các dân tộc khác: gồm dân tộc Tày, Nùng, Thổ, Cao Lan, Tơ rai, Khơ Me rất ít chỉ khoảng có 100 người, phong tục tập quán gần như thoát ly với dân tộc gốc của mình, hòa đồng cùng các dân tộc kể cả ăn, uống, tín ngưỡng, sinh hoạt, giao tiếp, thờ cúng tổ tiên.
- Phật giáo: Thâm nhập vào Vàng danh khá sớm, hơn nữa địa bàn sát Yên Tử là kinh đô phật giáo của Việt Nam thế kỷ XIII, XIV, đặc biệt danh thắng Yên tử được Nhà nước đầu tư xây dựng thì nhân dân chủ yếu là phụ nữ theo đạo tràng, hội quy. Hàng tháng, mùng một, mười rằm đến các chùa tụng kinh niệm phật, hoặc cũng có một số người theo các đạo không chính thống, kể cả tà đạo tự phát, không có nguồn gốc xuất xứ. Về phật giáo đối với Vàng Danh không có tổ chức nào có quyết đình thành lập.
- Thiên chúa giáo: Vàng Danh từ trước đến nay không có cơ sở thờ tự, tổ chức đạo. Thiên chúa giáo từ bên ngoài vào là chính những người dân từ các tỉnh Nam Định, Thái Bình, Hải phòng và các vùng miền khác đến địa phương làm ăn sinh sống và lập nghiệp. Từ trước họ đã là người theo đạo hệ gia đình nối dõi phát triển thêm. Năm 2010 một số hộ gia đình tự nguyện xây dựng tổ chức và đã được cấp thẩm quyền quyết định cho thành lập họ giáo với 123 tín đồ, họ giáo nhờ địa điểm tại một gia đình tại khu 3 để thờ tự, tất cả các hoạt động, nghi thức đều thực hiện theo quy định pháp luật.